Variabel lenen terwijl de ECB de rente optrekt

Wordt je woonlening duurder nu de Europese Centrale Bank (ECB) de rente optrekt? Voor de meeste Belgen niet, want hun rente ligt voor jaren vast. Toch groeit de groep voor wie dat antwoord anders luidt. In het tweede kwartaal van 2026 koos ruim een vijfde van de nieuwe kredietnemers voor een rente die kan bewegen. Wat betekent de koerswijziging van de ECB als jij tot die groep hoort?

De ECB keert de koers om

Op 10 september trok de ECB haar beleidsrentes voor de tweede keer dit jaar op. Sindsdien staat de depositorente op 2,50 procent (ECB). Dat is de vergoeding die banken krijgen voor geld dat ze bij de centrale bank parkeren, en ze werkt door in zowat elke rente in de economie. Als reden wijst de ECB op de inflatie, die volgens haar nog geruime tijd boven haar doel van 2 procent blijft.

In België loopt de inflatie nog harder. Volgens Statbel klom ze in augustus naar bijna 4 procent, vooral door de energieprijzen (VRT NWS, 28 augustus 2026). Voor wie spaart, is een hogere rente goed nieuws. Voor wie variabel leent, ligt dat anders.

Eén op vijf kiest variabel

Volgens sectorfederatie Febelfin had in het tweede kwartaal van 2026 nog 78,8 procent van de nieuwe woonleningen een vaste rente, tegenover 92,7 procent een jaar eerder (Febelfin, 28 juli 2026). Die 78,8 procent omvat ook de leningen waarvan de rente minstens tien jaar vastligt. Wie wel voor beweging koos, verdeelde zich zo:

• Variabel met een eerste vaste periode van drie tot tien jaar. Zo’n 15,5 procent.
• Variabel, maar alleen naar beneden. Zo’n 5,5 procent.
• Jaarlijks variabel. Net iets meer dan 1 procent.

Volgens Ivo Van Bulck, directeur kredieten en sparen bij Febelfin, ligt de verklaring bij de kandidaat-kopers zelf: zij rekenen erop dat de rente later weer zakt en willen daar dan van meeprofiteren. Maar de ECB zette dit jaar net twee stappen in de andere richting.

Hoe een variabele rente meebeweegt

Een variabele rente volgt op vaste momenten een referte-index. Die index is een marktrente op basis van Belgisch staatspapier, die het Federaal Agentschap van de Schuld elke maand berekent en publiceert (overzicht). De spelregels staan in artikel VII.143 van het Wetboek van economisch recht. Je rente moet zowel kunnen stijgen als dalen, ze mag hoogstens één keer per jaar veranderen, en ze volgt het verschil tussen de index van dat moment en die bij de start.

Daarnaast gelden er twee bovengrenzen. Je contract moet een plafond bevatten dat even ver naar boven reikt als naar beneden. En je rente mag nooit meer dan verdubbelen (Wikifin, bijgewerkt 9 februari 2026). Wie start aan 3,40 procent, kan dus nooit boven 6,80 procent uitkomen. Sommige kredietgevers leggen een strakkere grens vast.

Let wel: wie voor een vaste beginperiode van vijf of tien jaar koos, merkt pas iets bij de eerste herziening. De verhogingen van dit jaar raken op korte termijn vooral wie jaarlijks herziet, en dat is een kleine groep.

Stel dat je herziening in 2031 valt

Stel dat je dit jaar 215.000 euro leent op 25 jaar, het gemiddelde bedrag voor een aankoop volgens Febelfin. Je start aan 3,40 procent, een aanname en geen tarief van een bepaalde kredietgever. Na vijf jaar herziet je bank je rente voor het eerst. Tot dan betaal je zo’n 1.065 euro per maand, en bij de herziening staat er nog ruim 185.000 euro open. Wat gebeurt er dan?

• Je rente gaat van 3,40 naar 4,40 procent. Je maandlast klimt naar zo’n 1.160 euro, bijna 100 euro meer.
• Je rente gaat naar 5,40 procent. Je betaalt zo’n 1.265 euro per maand.
• Je rente raakt het plafond van 6,80 procent. Je maandlast wordt zo’n 1.415 euro, ongeveer een derde meer dan vandaag.

Een variabele formule start doorgaans wel lager dan een rente die je 25 jaar vastlegt. Voor zo’n vaste lening lag het gemiddelde in mei al op 4,13 procent, volgens berekeningen van Immotheker Finotheker (VRT NWS, 23 mei 2026), en sindsdien trok de ECB nog een keer op. Precies dat verschil koop je vandaag, en precies dat verschil kun je bij de herziening weer kwijtspelen.

Een rente die alleen kan dalen

Die formule klinkt als het beste van twee werelden. Toch verdient ze een kritische blik, want een kredietgever die het risico op een stijging draagt, rekent dat doorgaans ergens aan. Vraag dus welke startrente tegenover die zekerheid staat, en leg ze naast een vaste rente op dezelfde looptijd. Is de kloof groot, dan weegt de kans op een daling wellicht niet op tegen wat ze je nu kost.

Wat je kunt doen als je al variabel leent

Zoek eerst drie gegevens op in je kredietakte: de referte-index, de datum van de volgende herziening en een eventuele bovengrens op je rente. Wie liever zekerheid heeft, kan met de kredietgever praten over een aanpassing van het contract. Volgens Wikifin (bijgewerkt 6 februari 2026) kan dat alleen als je bank akkoord gaat, en dat kost doorgaans geld.

Herfinancieren bij een andere kredietgever kan ook. Denk dan wel aan de wederbeleggingsvergoeding, de schadevergoeding die je je oude bank betaalt omdat je vroeger stopt, plus het schrappen van de hypotheek bij de notaris, dossierkosten en een nieuwe schatting. Die rekening loopt snel op, en je moet ze eerst terugverdienen.

Dat betekent niet dat variabel lenen vandaag een vergissing is. Wie een ruime buffer heeft of vervroegd wil aflossen, vangt een hogere maandlast makkelijker op. Het hangt er vooral van af of je gezinsbudget zo’n 100 tot 350 euro per maand extra verdraagt, en hoe lang je daarna nog moet aflossen.