Trouwen zonder contract: wat de wet voor je invult

Een huwelijkscontract klinkt voor veel koppels als iets voor rijke families, of voor wie een scheiding al half in het achterhoofd heeft. Toch heeft elk getrouwd koppel er een. Wie niets laat opstellen, valt automatisch onder het wettelijk stelsel, dat de wetgever voor iedereen heeft ingevuld. Hoeveel koppels tekenen er dan wel iets? En wat verandert er als je dat doet?

Hoeveel koppels tekenen er iets?

Minder dan je zou denken. In 2023 trouwden in België ruim 46.500 koppels, volgens Statbel. Datzelfde jaar werden bij de notaris 14.271 nieuwe huwelijkscontracten getekend (bron). Dat is een ruwe vergelijking, want niet elk contract hoort bij een huwelijk van datzelfde jaar. Maar de richting is duidelijk: de meeste koppels laten het bij het wettelijk stelsel.

Wie wel een contract laat opmaken, kiest meestal voor een duidelijke afbakening van de vermogens. Volgens de Federatie van het Notariaat (Fednot) koos de helft van hen voor een zuivere scheiding van goederen, en nog eens 23,8 procent voor een scheiding van goederen met een beperkte gemeenschap.

Opvallend is dat aanpassen vaker gebeurt dan opstellen. Twee jaar later, in 2025, tekenden koppels zo’n 15.300 nieuwe huwelijksovereenkomsten, maar pasten ze er ruim 30.800 aan (bron). Van stelsel veranderen kan dus ook later nog, en veel koppels doen dat.

Drie vermogens in het wettelijk stelsel

Het wettelijk stelsel werkt met drie vermogens:

• Je eigen vermogen. Alles wat je al had vóór het huwelijk, plus wat je tijdens het huwelijk erft of geschonken krijgt.
• Het eigen vermogen van je partner. Volgens dezelfde regels.
• Het gemeenschappelijk vermogen. Alles wat jullie tijdens het huwelijk verdienen en daarmee aankopen. Denk aan je loon, je spaargeld en doorgaans ook de gezinswoning.

Eén regel verrast veel koppels: volgens artikel 2.3.22 van het Burgerlijk Wetboek zijn ook de inkomsten uit je eigen goederen gemeenschappelijk. Erf je bijvoorbeeld een appartement van je ouders, dan blijft het appartement van jou, maar de huur die het opbrengt, valt in de gemeenschap.

Daarnaast geldt een wettelijk vermoeden: alles waarvan je niet kan bewijzen dat het eigen is, geldt als gemeenschappelijk. De bewijslast ligt bij wie beweert dat iets eigen is. Goed om weten: de akte van een schenking of de aangifte van een nalatenschap bewaar je dus best zorgvuldig.

Scheiding van goederen: bescherming met een keerzijde

Koppels kiezen vooral voor een scheiding van goederen wanneer een van beiden een eigen zaak heeft. In het wettelijk stelsel kunnen schuldeisers van een zelfstandige in bepaalde gevallen ook het gemeenschappelijk vermogen aanspreken, en daar zit het loon van de andere partner in. Een scheiding van goederen trekt een duidelijke grens tussen beide vermogens.

Toch is het niet zo zwart-wit. Een zuivere scheiding heeft een keerzijde die vaak pas na jaren zichtbaar wordt. Denk aan de partner die minder ging werken om voor de kinderen te zorgen: die bouwde zelf weinig vermogen op en staat bij een echtscheiding met een pak minder op zak.

Daarom bestaan er tussenvormen, zoals een verrekenbeding, waarbij het koppel aan het einde van het huwelijk toch afrekent over wat ze samen opbouwden. Zo’n clausule op maat opstellen is typisch werk voor een notaris.

Wat kost een huwelijkscontract?

Het ereloon van de notaris ligt wettelijk vast: 195 euro voor een huwelijksovereenkomst en 222 euro voor een wijziging zonder vereffening en verdeling (tariefbesluit, versie 9 februari 2026). Met aktekosten en belastingen erbij kom je volgens Helder Recht in de praktijk uit op zo’n 400 à 750 euro.

Let wel: dat is het basistarief. Moet er bij een wijziging ook vermogen verdeeld worden, dan ligt de factuur hoger.

Samenwonen: andere spelregels

Wie samenwoont zonder te trouwen, valt niet onder een huwelijksstelsel. Ook bij een overlijden gelden er andere regels, en die beschermen een stuk minder (notaris.be):

• Gehuwden erven het vruchtgebruik van de volledige nalatenschap, met een wettelijke bescherming die niet zomaar weg te schrijven is.
• Wettelijk samenwonenden, met een verklaring bij de gemeente, erven het vruchtgebruik van de gezinswoning en de huisraad. Maar een testament kan hen dat recht weer afnemen.
• Feitelijk samenwonenden erven niets van elkaar, tenzij er een testament is.

Ook de erfbelasting verschilt, want dat is gewestelijke materie. In Vlaanderen is de gezinswoning vrijgesteld van erfbelasting voor de echtgenoot, de wettelijk samenwonende én wie minstens drie jaar ononderbroken feitelijk samenwoonde. In Brussel en Wallonië geldt die vrijstelling enkel voor echtgenoten en wettelijk samenwonenden (Wikifin, 13 april 2026).

Die vrijstelling helpt natuurlijk pas als je ook effectief erft. Wie samenwoont en zijn partner wil beschermen, regelt dat dus best met een testament.