De zorgvolmacht: regel het voor je het zelf niet meer kunt

Een volmacht op je bankrekening lijkt genoeg zolang alles goed gaat. Maar net wanneer je ze het hardst nodig hebt, verliest ze haar waarde: een gewone volmacht vervalt als je wilsonbekwaam wordt, dus als je de gevolgen van je beslissingen niet meer kunt overzien. Een zorgvolmacht blijft dan wel gelden. Wat regel je ermee, en wat kost het?

Wat een zorgvolmacht is

Een zorgvolmacht is een schriftelijke afspraak waarin je vooraf een of meer mensen aanduidt die later in jouw plaats mogen beslissen. Die mensen heten lasthebbers. De wet spreekt van buitengerechtelijke bescherming, omdat er geen rechter aan te pas komt (notaris.be).

Je kunt ze gebruiken voor je vermogen: rekeningen betalen, de huur innen, je beleggingen beheren of zelfs je woning verkopen. Sinds 2019 kan ze ook over je persoon gaan. Denk aan de keuze van een woonzorgcentrum, of aan wie je woning binnen mag als er zorgverleners langskomen. Een paar zaken blijven wel altijd bij jou: een testament opstellen of trouwen kan niemand in jouw naam.

Zonder zorgvolmacht beslist de vrederechter

Stel dat je vader na een beroerte niet meer kan zeggen wat hij wil. Zijn pensioen komt nog binnen, maar de facturen van het woonzorgcentrum stapelen zich op. Zonder zorgvolmacht mag niemand zomaar in zijn naam betalen of beslissen, ook zijn kinderen niet. Eerst moet de vrederechter iemand aanstellen.

Die persoon heet een bewindvoerder. Dat kan een familielid zijn, maar ook een advocaat of een andere professional die je niet kent. Die bewindvoerder brengt elk jaar verslag uit, en voor een aantal belangrijke beslissingen heeft hij vooraf de toestemming van de rechter nodig (Vredegerechten West-Vlaanderen).

Daar hangt ook een prijskaartje aan. Een bewindvoerder heeft recht op een vergoeding die wettelijk vastligt. Wie meer dan 20.000 euro per jaar aan inkomen heeft, betaalt 1.000 euro plus 5 procent van die inkomsten (Vredegerechten Antwerpen).

Toch is bewind niet per definitie slecht. Het beschermt kwetsbare mensen net omdat er een rechter meekijkt, en vandaag staan er in België al meer dan 140.000 mensen onder zo’n bescherming (Vredegerechten Leuven). Maar wie liever zelf kiest wie zijn zaken regelt, en hoe, legt dat beter vooraf vast.

Zelf opstellen of bij de notaris

Een zorgvolmacht moet op papier staan, maar een notaris is niet verplicht. Je kunt ze ook zelf opstellen en laten registreren via de griffie van het vredegerecht. Voor een schenking of de verkoop van een woning is een notariële akte wel verplicht. Wil je dat je lasthebber later ook die stappen kan zetten, dan ga je dus best meteen langs de notaris.

Die registratie is geen formaliteit. Een zorgvolmacht komt in het Centraal Register van Lastgevingen terecht, en zonder die inschrijving eindigt ze vanzelf op het moment dat je wilsonbekwaam wordt. Bij een notariële akte regelt de notaris dat zelf.

Wat kost het? Het ereloon van de notaris ligt sinds dit jaar vast op 222 euro, of 336 euro als twee partners samen een zorgvolmacht laten opmaken. Daar komen nog btw en enkele kosten bij (notaris.be).

Wanneer ze begint te werken

Je kiest zelf of de zorgvolmacht meteen geldt of pas als je wilsonbekwaam wordt. In dat tweede geval kan de notaris een of meer medische attesten vragen. Naar de vrederechter hoeft niemand.

Zolang je zelf nog helder kunt beslissen, kun je de zorgvolmacht altijd aanpassen of intrekken. Denk ook aan een reserve: wat als je lasthebber zelf ziek wordt of overlijdt? Je mag meerdere lasthebbers aanduiden, en je kunt bijvoorbeeld een vertrouwenspersoon vragen om een oogje in het zeil te houden (notaris.be, september 2024).

Goed om te weten: de vrederechter kan wel ingrijpen als een lasthebber zijn werk slecht doet. Elke betrokkene, bijvoorbeeld een broer of een dochter, kan daarvoor bij de rechter aankloppen.

Steeds meer Belgen regelen het

Vorig jaar lieten Belgen ruim 138.000 zorgvolmachten opmaken, 13 procent meer dan het jaar voordien. De overgrote meerderheid daarvan komt uit Vlaanderen (notaris.be, maart 2026).

Wanneer begin je eraan? Liefst voor het nodig is, want wie al wilsonbekwaam is, kan niets meer ondertekenen. Een zorgvolmacht is daarom niet alleen iets voor tachtigers: ook op jongere leeftijd kan een ongeval of een ziekte je plots buitenspel zetten. Het blijft een document dat je hoopt nooit te gebruiken, maar dat je naasten veel zorgen bespaart als het toch zover komt.